Punët' e begatisë

Shqipëria sot, pas pagesavet që merr qeverí e Tyrqisë në të katrë vilajetet, me gjithë kumerqe e krip’ etj., nxjerr afro 3,000,000 lira tyrku në mott, përveç ç’vidhen’ e ç’hajen’ e ç’humbasinë kot.

Ësht’ e vërtetë që të shumat’ e pagesavet janë të tepra, si pages’ e bagëtivet etj., edhe duanë unjurë, që të lehcohenë bota. Pô kundrejt këtyre janë kaqë gjërëra që sot humbasinë, e venë kot, si pyjetë, metaletë e kaqë gjërëra të tjera që, pô të vështohenë si i duhetë, mundinë të sjellënë një begatí të madhe.

Me gjithë këto, e pô të vështohetë si duhetë, Shqipëria munt të ketë në mott shumë mê teprë t’ardhurë; pô le të na arrijnë 3,000,000 lira francishte, në të cilat s’ka ndryshim, do-me-thënë 60,000,000 franga.

Shqipëria, kur të jetë më vethe, duhetë me të parët të godínjë monella të çquara e të çkoqura. Një lirë e artë që të vinjë 20 copë (franga) edhe ç’do copë të ndahetë më 100 cinga (santime). Do të ket’ edhe gjymësë e një të katrëtë të lirësë prej ari, si edhe dy e gjymësë e pesë lira, do-me-thënë 50 e 100 copë bashkë. Copëtë do të jenë prej ergjëndi. Do të ketë edhe dy e gjymësë e pesë copë bashkë, si edhe gjymësë e të katërtë të copësë, do-me-thënë 50 e 25 cinga të ergjëntta. Prej niqeli do të ketë monella 2½ edhe 5 edhe 10 edhe 20 cingash. Këto do të jenë gjithë monellat’ e Shqipërisë; pô rëz’ e themel’ i tyre do të jetë lir’ e artë; monellat’ e ergjëntta e të niqelta do të jenë vetëm për të mbushurë sumat’ e vogëla e aqë të paka sa të mos mundinë të ndrojnë të vyerët’ e lirësë pas pjacës’ s’ergjëndit e të niqelit, si bëhetë sot në Tyrqí nga të qënëtë megjidet’ e bardha me barë.

Një bankë kombërishte do ngrehurë që krejt në Shqipëri. Gjith’ ata njerës që kanë të holla, e s’dinë ku e qysh t’i ruajnë, e humbasinë jo vetëm uzurënë pô shumë herë edhe krerëtë, do të lenë të hollat’ e tyre pa frikë në këtë bankë të vërtetuarë e të zotuarë prej qeverisë. Edhe pagesatë që do të mbledhë qeverija nukë do t’i mbanjë nëpër arka, pô do t’ia apë në çast bankësë. Banka do të ketë në ç’do gastrë e në ca nënëgastra të trekta dega të sajtë. Kështu kjo bankë do të jetë gati nëpër të tërë Shqipërit, edhe njeri do të mos ketë nevojë të mbanjë të holla në gjit e në kuletet; banka do të jetë arkëtor i gjithë botësë. Kjo gjithë të hollatë që do të marrë nga bota e nga qeveria do t’i punonjë, e të sjellë begati e bukuri në mëmëdhet, edhe në vëndit t’atyre do të nxjerrë monellë të kartet (banknot), edhe këto do të përdorenë mê teprë në botet për të mos mbeturë ari e ergjëndi pa punuarë e pa uzurë.

Dy gjërëra i prishinë shumë herë njerëzit’ e një qeverije: rog’ e teprë q’u hap udhën’ e prishjes’ e së madhërisë, edhe rog’ e pakë q’i bën të vjedhin’ e të mos vështojnë punë. P’andaj në Shqipëri duhetë të mos ketë as rogë shumë të madhe as shumë të vogëlë.

Për shëmbëllë mundimë të shënojmë rogat’ e nënëpunëset, e të shohëmë sa munt të bëhenë gjithë në muajt:

Kështu gjithë të prishuratë nukë bëhenë shumë mê teprë se 2 miliunë lira, edhe tepërojnë afro një miliun lira, të cilatë do të prishenë për të bërë udhëra të hekurta, udhëra qerreje, limane e të tjera punëra të përgjithçime, si edhe anie e vapore për luft’ e për tregërí. Këto gjërëra duke shpënë gjithënjë sa mbar’ e mê mbarë, do të shtojnë mot me mot mê teprë t’ardhurat’ e Shqipërisë, aqë sa munt të vinjë një ditë që të qeverisetë vëndi vetëm me pagesat’ e kumerqevet e të tregërivet; edhe të shpëtojnë fshatarët’ e varfërë nga pagesatë q’apënë për vetëhe, për bagëtit, për dhet e për shtëpit të tyre, pagesa që po u thyejnë mezë e s’i lenë të marrënë frymë. Atëhere Shqipëtarëtë, si Amerikanëtë sot, do të rojnë si në parajsë.

Monell’ e Shqipërisë më njërët faqe do të ketë një Shqipe të qëndruarë më këmbë me krahë gjymësë-hapurë e me një yll (Hyjnë) mi ballët, shënjën’ e Shqipërisë, do-me-thënë, edhe rotullë emënin’ e Shqipërisë e nënë këmbët të shqipesë mone q’është shtypurë. Në faqet tjatrë do të ketë në mest të një redhi prej degash numurinë edhe nënë të emënin e copevet a të cingavet.